Rozmawiałem z Rosim Jakusho Kwongiem o kwestii tłumaczenia na polski „to realize”, na przykład w takim kontekście:
Zwykliśmy to w Polsce tłumaczyć na „urzeczywistnić”. Ale przytaczam fragment tego, co Michał Kłobukowski mi kiedyś napisał w odpowiedzi na moje zastrzeżenia do używania tego słowa:
weź pod uwagę, że „realize” znaczy także (a nawet przede wszystkim) „uświadomić sobie”, „zdać sobie sprawę”. Nieszczęsne „urzeczywistnienie” wymyślili pierwsi polscy tłumacze buddyjscy, którzy albo słabo znali angielski i co krok podpierali się słownikami (chociaż akurat „urzeczywistnienia” słowniki też raczej nie podają jako odpowiednika „realize”, więc jakiś samorodek musiał je wymyślić), albo kurczowo trzymali się dosłowności (…). Czyli: „musimy zdać sobie sprawę, że jesteśmy Buddą”. O to przecież w tym chodzi.
Wydaje mi się, że „urzeczywistnić” weszło do polskiego słownika buddyjskiego – ale dla mnie niejasne jest znaczenie tego pojęcia używanego tak, jak robimy to w Sandze Kannon. Może kiedy Roshi mówi „to realize”, ma na myśli zarówno uświadomienie (albo raczej posiadanie świadomości, niż jej zyskanie), jak i zamianę przekonania w rzeczywistość?
Rosi Kuun komentuje tak moje pytania:
Używając „urzeczywistnienie” chcę wyrazić, że nie ma oddzielenia na podmiot i przedmiot (Zen), Urzeczywistnione znaczy Jest. Zdanie sobie sprawy z czegoś, stanie się świadomym czegoś – tu jest podmiot i przedmiot Ja i Coś (Mindfulness).
A wczoraj miałem okazję zapytać Rosiego Kwonga, co sądzi o tym pojęciu i jak je zastąpić. Powiedziałem, że nie wiem, czy chodzi o kwestię językową, czy raczej duchową. Rosi odpowiedział, że inaczej można powiedzieć „to wake up”. Że każdx z nas to zna, bo codziennie się budzimy po nocnym śnie. I że obudzić się także mamy do tej rzeczywistości, bo w jakimś sensie śnimy dalej. I że każdx może dokonać „to realize”, tak jak przebudzić się (oczywiście Rosi mówił wyłącznie po angielsku, więc proszę pamiętać, że zapisuję moje interpretacje już przełożone na polski), bo jak można by to coś „to realize”, skoro nie mamy tego od początku? Skoro to się już nie dzieje/nie stało?